Nike, dünya genelinde milyonlarca insanın günlük hayatında yer bulan, sporla ilgilenen ya da ilgilenmeyen hemen herkesin ismini bildiği dev bir markadır. Ayakkabıdan tekstile, aksesuardan teknolojik spor ekipmanlarına kadar uzanan geniş ürün yelpazesiyle neredeyse her ülkede karşımıza çıkar. Bu kadar yaygın ve güçlü bir marka olunca, doğal olarak insanların aklında bazı sorular da oluşur. Özellikle son yıllarda tüketiciler yalnızca ürünün kalitesini değil, aynı zamanda markanın kökenini, hangi ülkeye ait olduğunu, hangi ülkelerde üretim yaptığını ve politik ya da ekonomik duruşunu da sorguluyor. Nike hakkında da en çok merak edilen konuların başında bu geliyor. Pek çok kişi, sosyal medyada dolaşan iddialar nedeniyle Nike’ın menşei, İsrail ile bağlantısı olup olmadığı ve boykot edilip edilmediği gibi konularda net bilgiye ulaşmak istiyor.
Nike İsrail Malı Mı?
Son dönemlerde internette ve sosyal medyada en sık karşılaşılan sorulardan biri şudur: Nike İsrail Malı Mı? Bu soru özellikle hassas dönemlerde daha da fazla gündeme gelmektedir. İnsanlar alışveriş yaparken etik duruş sergilemek, tercihlerinin arkasında durmak ve vicdani bir rahatlık hissetmek istiyor. Bu nedenle markaların hangi ülkeye ait olduğu, kiminle iş yaptığı ve hangi pazarlarda aktif olduğu büyük önem taşıyor. Ancak burada çok önemli bir noktayı baştan net bir şekilde ifade etmek gerekir: Nike İsrail Malı Mı sorusunun cevabı nettir ve hayır, Nike İsrail malı değildir.
Nike, merkezi Amerika Birleşik Devletleri’nin Oregon eyaletinde bulunan, ABD menşeli bir markadır. Kuruluşundan bu yana da Amerikan şirketi kimliğini korumuştur. Hisseleri New York Borsası’nda işlem görür, yönetim kadrosu ve ana karar mekanizması ABD merkezlidir. Bu açıdan bakıldığında Nike İsrail Malı Mı iddiasının gerçeği yansıtmadığı açıkça görülür. Marksız tüketici gözünde küresel bir yapıya sahip olması, onu herhangi bir ülkeye mal etme yanılgısına sürükleyebiliyor.
Nike’ın üretim sürecine bakıldığında ise tablo biraz daha karmaşık görünür. Nike, ürünlerini tek bir ülkede üretmez. Aksine üretim ağı oldukça geniştir. Çin, Vietnam, Endonezya, Tayland gibi ülkelerde çok sayıda üretim tesisi bulunmaktadır. Bu da bazı kişilerin “Acaba İsrail’de de üretim var mı?” gibi sorular sormasına neden olmaktadır. Ancak bugün bilinen ve açık kaynaklarda yer alan bilgiler doğrultusunda Nike’ın İsrail’de büyük ölçekli bir üretim tesisine sahip olmadığı bilinmektedir. Dolayısıyla Nike İsrail Malı Mı şeklindeki iddialar üretim ayağı üzerinden de gerçeği yansıtmaz.
Nike Hangi Ülkenin?
Nike hakkında en çok merak edilen bir diğer temel soru da şudur: Nike Hangi Ülkenin? İnsanlar satın aldıkları ürünün arkasındaki ülkeyi bilmek ister. Bu hem kalite algısını hem de duygusal bağı etkileyen bir unsurdur. Nike özelinde bu sorunun cevabı oldukça nettir. Nike, Amerika Birleşik Devletleri menşeli bir markadır. 1964 yılında Bill Bowerman ve Phil Knight tarafından kurulan şirketin temelleri ABD’de atılmıştır. Bugün de şirketin global merkezi ABD’nin Oregon eyaletindeki Beaverton şehrinde yer almaktadır. Bu nedenle Nike Hangi Ülkenin sorusunun en doğru cevabı Amerika Birleşik Devletleri’dir.
Yıllar içinde Nike, sadece bir Amerikan markası olmaktan çıkıp küresel bir spor devi hâline gelmiştir. Dünya genelinde 170’ten fazla ülkede ürün satışı yapmakta, milyonlarca insana doğrudan veya dolaylı olarak istihdam sağlamaktadır. Ancak bu küresel yapı, Nike’ın kökeninin değiştiği anlamına gelmez. Nike Hangi Ülkenin sorusu sorulduğunda şirketin yönetim merkezi, sermaye yapısı ve marka kimliği dikkate alınır ve hepsi ABD’yi işaret eder.
Nike’ın üretim ağı ise farklı ülkelerde yoğunlaşmıştır. Bunun en temel sebebi, maliyetlerin düşürülmesi, üretim kapasitesinin artırılması ve tedarik zincirinin daha hızlı işlemesidir. Vietnam, Çin ve Endonezya gibi ülkeler Nike üretiminde önemli paya sahiptir. Bu ülkelerde üretilen ürünler daha sonra dünyanın dört bir yanına dağıtılır. Bu durum bazı tüketicilerde kafa karışıklığına yol açarak Nike Hangi Ülkenin sorusunu daha da sık gündeme getirir. Ancak üretim yapılan ülke ile markanın ait olduğu ülke kavramları birbirinden farklıdır.
Nike Boykot Mu?
Günümüzde tüketicilerin en çok üzerinde durduğu konulardan biri de boykot meselesidir. Özellikle küresel gelişmeler, siyasi krizler ve etik tartışmalar, “Bu marka boykot mu?” sorusunu sıkça gündeme taşır. Nike için de zaman zaman aynı soru sorulmaktadır: Nike Boykot Mu? Bu sorunun arkasında genellikle markanın hangi ülkeye ait olduğu, hangi ülkelere destek verdiği ya da hangi pazarlarda aktif olduğu gibi konular yer alır. Ancak mevcut ve genel kabul gören bilgilere göre Nike’ın resmi ve yaygın bir boykot listesinde yer almadığını söylemek mümkündür.
Nike Boykot Mu? sorusu özellikle sosyal medyada sık sık dolaşıma giren bazı içerikler nedeniyle yeniden alevlenmektedir. Bu içeriklerin bir kısmı doğruluğu teyit edilmemiş iddialara dayanır. Ancak şu an için geniş çapta kabul görmüş, uluslararası düzeyde yürütülen ve Nike’ı doğrudan hedef alan bir boykot kampanyası bulunmamaktadır. Yani Nike Boykot Mu? sorusunun genel cevabı hayır şeklindedir.
Buna rağmen birkaç noktayı da dürüstçe ele almak gerekir. Nike, çok büyük ve küresel bir şirket olduğu için geçmişte zaman zaman farklı ülkelerde farklı eleştirilerin hedefi olmuştur. İşçi hakları, çevresel etkiler veya reklam politikaları gibi konularda bazı tepkiler almıştır. Ancak bu tepkiler doğrudan İsrail bağlantılı bir boykottan ziyade şirketin küresel faaliyetlerine yönelik genel eleştiriler kapsamında değerlendirilir. Bu nedenle Nike Boykot Mu? sorusu sorulduğunda hangi boykottan söz edildiği de önem kazanır.
